Digital Art Сяргея Гудзіліна. Вялікае iнтэрв’ю

     Вядома, заўсёды было цікава адзначаць як фатографы, медыя мастакі ў працэсе візуалізацыі "ловяць" момант, які потым перадае стан чалавека, змест падзеі, прымушае задумацца над тымі ці іншымі праблемамі. Звярнуць увагу на тое, што не заўважаў да гэтага часу - надаваць звычайным і, здавалася б, незаўважным рэчам змястоўную форму. Акрамя таго, ён мае свой уласны стыль, ствараюць асаблівую атмасферу сваіх работ.

Мне заўсёды было цікава пагутарыць з такімі людзьмі. Калі раней я перачытваў матэрыялы "Наша Ніва", я не мог не звярнуць увагу на фатаграфіі Сяргея Гудзіліна. Менавіта ў іх можна убачыць тое, асаблівае, аб чым я казаў вышэй

     Таму мы запрапанавалі яму сустрэцца, пагутарыць пра яго самога, ягоныя працы, планы на будучыню. Ён пагадзіўся, і, уласна, што з гэтага атрымалася, вы ўбачыце ніжэй.

Юра:  Першае, з чаго мы хацелі б пачаць, уласна, з чаго ўзнікла ідэя зрабіць гэтае інтэрв’ю - на сайце kyky.org мы ўбачылі відэапраект пра Мінск, там быў пазначаны Ваш ўдзел. Што гэта за праект, і якім чынам Вы там удзельнічалі?

     Сергей:  Дзесьці ў чэрвені я прыходзіў у рэдакцыю KYKY запісваць Аляксандру Раманаву (галоўны рэдактар kyky.org) запісваць ідэаінтэрвью. І яна сказала “мы хочам зрабіць фільм пра Мінск, нам трэба нейкая форму, канцэпт, у які гэта можна ўсё сабраць". Я, не паглядзеўшы матэрыял, пагадзіўся і сказаў «давайце паспрабуем, прыдумаю-падумаю, калі спадабаецца - будзем рабіць". Я крыху і ў нейкіх архіўных рэчах арыентуюся, даследаваў гэта, у цэлым, пэўны гістарычны бэкграўнд я адчуваў, і, як вынік, атрымалася што атрымалася. Мадэль была - у квінтэсенцыі прамой гутаркі, і нейкіх культурных аспектаў эпохі, беларускай, альбо проста гістарычнай. Для кожнай часткі, пад эпоху, спецыяльна падбіраліся шрыфты тытраў, гукавыя эфекты, проста архівы, такім чынам, мы хацелі проста перадаць час, айдэнтыку. Чацвёртую частку зараз дарабляем, яна ў мантажы. І вось з дня на дзень, буду садзіцца ў свой даркрум, адключацца ад знешняга свету, і мантаваць..

Ю:  Гэта значыць, Вы цяпер больш працуеце з Відэа?

     С:  Так атрымалася, што ўжо крыху больш за год як я сышоў з "Нашай Нівы", дзе быў штатным фатографам. Гэта неканфліктная сітуацыя, я проста захацеў паспрабаваць  іншыя накірункі творчасці: відэа, прадакшн, файн-арт, інсталяцыя. Карацей, з чыстай журналістыкай стала трохі сумнавата.

Ю:  Чаму я пытаюся - у "Нашай Ніве" вас вызначаюць як фатографа, пра сябе ў сваім Інстаграме вы пішыце - visual artist. Як усё ж правільней вас вызначаць?

     С:  Гэта больш пытанне ідэнтычнасці ў пэўных умовах - якіх актыўнасцяў у цябе больш, што вызначае тваю прыналежнасць да той ці іншай тэхнікі. У апошняй біяграфічную вытрымцы для "Месяца фатаграфіі" я пісаўся: "Сяргей Гудзілін вызначае сябе як вольнага digital-агента ў медыя-прасторы Беларусі".Бо калі ты паказваеш нейкі дакументальны фотапраект, ты, зразумела, ты - фатограф, альбо калі ў цябе нейкая відэаінсталяцыя, то ты, даслоўна з ангельскай - мастак, які працуе з лічбавымі медыя. Таму - колькі практык я засвойваю, столькі і азначэнняў. Напэўна, медыя артыст, ці медыя мастак, ці медыя агент… Літаральна сёння падумаў, што лепшае азначэнне для мяне - медыяактывіст.

Ю:  Цікава, з чаго гэта ўсё пачыналася - з фатаграфіі? І калі так, то дзе гэта адбывалася - у Жодзіна (там нарадзіўся і жыве Сяргей), у Гуманітарным Універсітэце (ЕГУ), або ўжо ў арміі?

     С:  Цікавасць пачынаецца ў дзяцінстве. Са знаёмства з рознымі плёнкавымі "мыльніцамі". А дзесьці ў 2005 Я проста забраў у сябра лічбавую "мыльніцу", і тады пачаліся спробы фіксаваць паўсядзённую рэчаіснасць праз фотапарат. Гэта былі збольшага бытавыя практыкі - катка сфатаграфаваць.

Ю:  Вы ў асноўным самі гэтаму вучыліся?

     С:  Вядома, такія памкненні пачынаюцца заўсёды непрафесійна, таму што эмоцыя можа не падтрымлівацца вопытам, гэта проста памкненне. Далей ужо адбываецца самаадукацыя - ты бярэш нейкі масіў інфармацыі, альбо шукаеш, дзе яе можна знайсці. Форумы ў тым жа Інтэрнэце не праблемай было знайсці. Цяпер, калі прайшло амаль 15 гадоў, я наогул не разумею, як людзі кажуць, што чагосьці не ўмеюць, альбо спрабавалі навучыцца, і не навучыліся. Вельмі дзіўна - у інтэрнэце ёсць шмат інструментаў для гэтага, нават бясплатных.

Ю:  Проста, судзячы па вашаму сайту, мне здавалася, што першыя пробы пяра ў вас былі ў войску. У прыватнасці, праект 547-мне цікавая гісторыя яго стварэння. Наколькі я разумею, гэта адбывалася тады, калі вы самі праходзілі тэрміновую службу ў войску.

     С:  Так, пасля маіх досведаў з "мыльніцай", я паступіў у ЕГУ, на "медыя і камунікацыі", але не скончыў, адвучыўся там дзесьці тры курсы. Паралельна з гэтым я развіваўся як фатограф - мы стварылі Жодзінскі сайт. Цяпер бы гэта назвалі як грамадская журналістыка, калі актывісты робяць сайт, пішуць тэксты, як умеюць для сваіх дваццаці гадоў. Я нешта здымаў, афармляў, і гэты быў ужо як такі ўваход у журналістыку. Пасля, пазычыў грошы на больш сучасную камеру, радасці былі поўныя штаны - трэба ж нешта рабіць. Пачаў з навінавых здымкаў, хадзіў на футбол. Дзесьці ў 2008 годзе даслаў карцінкі на праект, які пачынаў Максім Бярэзінскі, e-sport.by. гэта быў першы прататып сённяшняга праекта "Трыбуна". То бок ён толькі пачынаў гэтым займацца, і ён паклікаў мяне ў каманду спартовым фатографам, я прапрацаваў недзе год. А потым прыйшла позва ў войска.

Ю:  У войска не хацелася ісці?

     С:  Вядома не! Цябе вырываюць з жыцця на паўтара года, і ты да гэтага абсалютна не гатовы, таксама існуюць розныя стэрэатыпы, таму што пра войска распавядаюць столькі ўсяго рознага, ў кантэксце пэўных прапагандысцкіх канструкцый, парадаў і забабонаў. І ў людзей няма нейкай дакладнай інфармацыі. Але што рабіць? Радзіма паклікала, законы трэба выконваць, і я пайшоў.

 

     Першыя паўгода былі такія - я прайшоў стандартныя, але жорсткія ўмовы. Ну і ішоў я туды як фатограф-журналіст. Як чалавек, якому цікавыя розныя праявы рэчаіснасці, паглядзеў і падумаў: так, гэта трэба здымаць, нейкім чынам паказваць. Я атрымаў пэўны давер камандзіраў, нейкую свабоду дзеянняў, якая шараговаму прызыўніку недаступная. Пачаў рабіць сценгазеты, а паралельна пачаў уваходзіць у такую класічную кананічную дакументальную фатаграфію. Калі адзін чалавек прысутнічае з другімі, здымае іх жыццё, і распавядае пра гэта трэцім.

     У мяне быў цэлы год, я нікуды не спяшаўся, калектыў там быў досыць вялікі. Гэта было ў Барысаве, войскі сувязі. Я не пытаўся дазволу, ці можна мне здымаць. Гэта значыць, у мяне быў афіцыйны дазвол, што я магу здымаць, а тое што "непажадана паказваць" мы не абмяркоўвалі. Нейкія ключавыя кадры ці сцэны я запамінаў, і пасля, калі ўзнікала нейкая сітуацыя, акалічнасць - удаваўся добры кадр. Паралельна, калі ўжо быў мабільны інтэрнэт, некаторыяздымкі выкладваў у ЖЖ, пад замок.

 

     Прыйшоў з войска, і літаральна на наступны тыдзень Зміцер Панкавец (намеснік галоўнага рэдактара Нашай Нівы)прапанаваў: "хочаш да нас фатографам?". Спачатку я спалохаўся, бо "Наша Ніва" заўсёды была для мяне нейкім эталонам: культурнага кантэксту, беларускамоўнасці і проста стылю. Да мяне там працавалі важныя імёны ў беларускай фатаграфіі Юля Дарашкевіч, Андрэй Лянкевіч, Анатоль Кляшчук. Першая мая візуальнай "школа" была праз газетныя фатаграфіі ў Нашай Ніве. Гэта была такая статусная прапанова і я пагадзіўся

 

     А праз пару месяцаў здарылася гран-пры  "Belarus press photo", куды я дасылаў вайсковыя карцінкі. Вось так з войска трапіў адразу ў прафесійную журналістыку.

Ю:  Гэта значыць ні зампаліт, ні камандаванне наогул - не бачыла тых фота, якія пазней з'явіліся на сайце?

     С:  Не, не бачылі, гэта быў мой інсайд. Былі там і дзедаўшчына, і гвалт, якія ты не мог асабліва зняць, бо ты ў гэтым прысутнічаеш; пытанні ўзнікаюць у тваіх таварышаў па службе: "а навошта здымаць?". Канфліктаў асаблівых не было, быў лёгкі недавер і беларуская памяркоўнасць.

Ю:  Якія агульныя ўражанні ў вас ад службы ў войску?  Якія былі станоўчыя, ці адмоўныя рысы, чаму навучыла. Проста зараз ідзе восеньскі прызыў, тэма актуальная.

     С:  Гэта трэба апісваць альбо з пазіцыі вопыту, альбо з пазіцыі інстытуцыі. Вопыт “мужыка”, гендэрна-прывілеяванага мужчыны, з аднаго боку, і Міністэрства абароны - з другога - гэта пра рознае войска. З досведу - крутая сітуацыя, ты выпадаеш на паўтара года з жыцця ў вялікі мужчынскі калектыў, у цябе куча вольнага часу, які ты можаш патраціць як хочаш. І чым больш служыш, тым прасцей, бо ёсць іерархія, мяняюцца прызывы, ты становішся "сярэднім", "старэйшым" і г.д. Я пайшоў досыць позна - мне было 23-24 гады, я прыйшоў у войска, і ў нас камандзіры былі маладзейшыя за нас - лейтэнанты, пасля ваеннай акадэміі. Дастаткова цікава было камунікаваць, калі ў вас субардынацыя, іерархія і статут, а лейтэнант два словы звязаць не можа…

 

     З пункту гледжання інстытуцыі- вядома, гэта ўсё вельмі бедна, вельмі сціпла, вельмі брудна, неўладкавана, несучасна. Войска мусіць быць альбо толькі прафесійнае, альбо рэфармаванае і мадэрнізаванае, бо ў нас былі аўтаматы і машыны нашага ж ўзросту.

     А цяпер, ва ўсіх гэтых тэндэнцыях ёсць лагічная прычына, пра якую мала хто здагадваецца: усе гэтыя прызыўныя квоты, гэты штат... У нас адносна вялікае войска (дзесьці 60-70 тысяч чалавек). Цяпер прызываюць людзей, народжаных у канцы 90-х у часы дэмаграфічнага крызісу, міграцыі, нізкай нараджальнасці і г.д., А ў Мінабароны квоты прызыву з 1980-ых, і ясная справа што ў нас тупа не хапае прызыўнікоў для такога войска. Таму Мінабароны прыдумляе, як "рэфармаваць" гэтую сістэму нічога не мяняя. Гэта ж абсалютна нелагічна, і яны самі гэта разумеюць, але гэта цяпер больш бурліць на эмоцыях, вось, студэнтаў будуць забіраць у войска. А прычына ж не ў гэтым, а ў квотах, у гэтым разліку, у штаце, у тым, каб загружаць ваенкаматы і паліклінікі працай.

Ю:  Мы ўжо закранулі тэму "Нашай Нівы", напэўна, многія ведаюць вас менавіта дзякуючы ім. Чаму вы ўсё ж такі пагадзіліся працаваць у іх, прапрацавалі столькі гадоў - для Вас гэта было бліжэй у ідэалагічным плане, або з прафесійнага пункту гледжання, умоў працы?

     С:  Наша Ніва - гэта "калектыў місіі". Туды немагчыма было патрапіць па аб’яве, раней там быў адбор па крытэрах грамадскай актыўнасці. Я не ведаю, чаму яны мяне запрасілі. Я раней чытаў газету, і мне здавалася - клічуць тых, хто ведае, што і як робіцца.

     У НН у мяне былі проста ідэальныя ўмовы - лепшыя рэдактары, поўная свабода дзеянняў, прастора для творчасці і эксперыментаў. І паралельна з навінавымі тэмамі, я пачаў шукаць нейкія асобныя тэмы і праекты, распрацоўваць іх, (наколькі гэта адпавядала майму ўзроўню і прафесіяналізму) Гэта быў сапраўды круты час, вельмі мала медый ў Беларусі, дзе такое магчыма, такі давер і свабода дзеянняў. Я мог проста прыйсці і сказаць: "Чувакі, я еду на тыдзень у Хоцімск, ёсць гісторыя". Мне кажуць "Ок", і адпраўляюць у камандзіроўку. Я сапраўды удзячны што гэта ўсё было, у НН я вырас прафесійна, спадзяюся, што мой унёсак быў не малым і працаваў на развіццё.

Ю:  Калі глядзець па чытальнасці - Наша Ніва заўсёды ў топ 5 сярод беларускіх медыя, пры тым што "НН" не піярыць сябе так відавочна, не з'яўляецца пастаянным навінавым сайтам, як, напрыклад, TUT.BY. У чым, на вашу думку, сакрэт поспеху?

     С:  Перш за ўсё, гэта ясны фармат. Сінтэз брэнду, гістарычных персон і класічных канонаў. Аператыўнасць, эмацыйнасць, і смеласць. Баланс тэм, падбор важнага для максімальна шырокай аўдыторыі. Я пра гэта магу зараз менш дакладна сказаць, таму трохі выпаў з навіновай работы, хоць і цяпер раблю асобныя праекты.

Ю:  Гэта значыць апошні год вы займаецеся ўласнымі праектамі, як з kyky.org, напрыклад?

     С:  Парфёнаў называе гэта - самазаняты чалавек. Я сам сабе шукаю працу, шукаю партнёраў і праекты, такі сабе індывідуальны прадпрымальнік.

Ю:  Усе вашы працы адрозніваюцца разнастайнасцю: гэта і пра асобных людзей, і пра Мінск, Хоцімск, і пра пэўныя падзеі. Што іх усіх аб'ядноўвае, якія мэты вы ў гэтым бачыце: гэта тое, што цікава вам асабіста, альбо тое, што б вы хацелі данесці.

     С:  Мэты  ў асноўным залежаць  ад асобных праектаў. Агулам, гэта пачуццё місіі - спроба прасоўваць візуальную беларускую культуру ў часе, дакументаваць гэтую прастору, праз падзеі і з’явы. Праз свой актывізм.  Усе я гэта раблю праз карцінкі, праз графіку. Гэта такое пэўнае эгаістычнае ўяўленне, што гэта мае свайго гледача. Дададзеная вартасць на інфармацыйны шум. Усё што я раблю - стварэнне візуальнага атласа Беларусі, гэтай прасторы. Гэта ўсё існуе ў маёй экасістэме сувязей і узаемадзеянняў.  І мне застаецца толькі пашыраць сферы ўплыву ў медыяпрасторы - такая вось несціплая і глабальная задача.

Ю:  Есць такія праекты, якія, на Вашу думку, мелі б атрымаць большую ўвагу з боку аўдыторыі, чым Вы разлічвалі?

     С:  Гэта такі малааб'ектыўны эмацыйны крытэр. Ацэньваць магу толькі за свой фронт - нешта зрабіў не так, не патлумачыў, не той канал знайшоў, увогуле - не дапрацаваў. І таму, ты не можаш шкадаваць, што зрабіў не так. Таму  праектаў, якія не ацанілі - няма, ў мяне наогул няма такіх скончаных праектаў, яны развіваюцца ў часе, і не спыняюцца. Напрыклад, была тэма арміі ў выглядзе публікацый у Інтэрнэце, выстаў, прэс-фота, пасля пачаліся другасныя публікацыі, у замежныях медыя, іх выкарыстоўваюць для прэзентацый і кніг. Стабільна раз-два на год гэтыя кадры трапляюць у СМІ, нейкі праект, альбо ілюстрацыйную частку, ёсць ідэя зрабіць кніжкупра войска - то бок усё яшчэ наперадзе. У 2016 годзе ў мяне была першая персанальная выстава, там былі мае газетныя праекты: першыя старонкі, макеты. Новая Алімпія - яна таксама здымалася як рэпартаж у 2013-14 гадах, проста паралельна здымаў відэа. І вось, праз 6 гадоў у галерэі Ў інсталяцыя…

     Ты як фатограф, не павінен спыняць працу ў фрэйме кадра 3x2, а спрабаваць расказваць гісторыі і па-іншаму.

Ю:  Я-псіхолаг па адукацыі, і нам ва ўніверсітэце казалі-ваша мэта гэта дапамагчы чалавеку, але не прымаць яго праблемы на сябе, гэта значыць дыстанцыявацца ад яго эмацыйных перажыванняў. Як табе як фатографу ўдаецца адхіліцца ад таго, што ты бачыш у кадры, і ці ўплывае гэта неяк, на тое, што атрымліваецца? Як, напрыклад, праект "Саша", мне асабіста было б цяжка фатаграфаваць такое...

     С:  Гэта зноў-такі амплітудныя штукі - некаторыя рэчы ты прымаеш блізка, іншыя - далёка, але без эмацыйнага тону нічога не бывае. Тая ж гісторыя пра Сашу - гэта вельмі персанальная гісторыя: я выпадкова з ёй пазнаёміўся, доўга здымаў, мы сябравалі, дапамагаў ёй пераязджаць з кватэры на кватэру, у яе свае асабістыя драмы. Твае перажыванні - гэта суперажывання, якія трансфармуюцца ў давер да цябе з боку іншага чалавека. Гэты давер дазваляе здымаць нейкія бытавыя, інтымныя моманты. Таму гэтыя суперажывання вельмі важныя, каб увайсці ў гісторыю. А там бывае па-рознаму - альбо ты працягваеш суперажываць, альбо перамыкаешся. Я хутка перамыкаюся паміж рознымі праектамі, але ёсць моцныя штукі, якія торкаюць цябе і не адпускаюць тыднямі.

Ю:  Лепшыя фатаграфіі-эмацыйна блізкія?

     С:  Вядома, у цябе так ці інакш ёсць сваё суб'ектыўнае стаўленне. Напрыклад, я іду здымаць з'езд БРСМ, я вядома яго здымаю так, як я стаўлюся да такіх структур, шукаю нейкую іронію ў гэтым, абсурд. А ў гісторыі пра Сашу, я не магу дапусціць такі ўзровень пачуццяў, гэта больш эмацыйна, драматычна, у іншай афарбоўцы. І немагчыма адключыцца ад гэтага. Адключыцца можна (і то не заўсёды) ад, напрыклад, навін, газетных цякучак: там можна зняць нешта ілюстрацыйна, няма пэўнай гісторыі і табе не трэба распавядаць. Ты повествуешь ня блізка да самой гісторыі.

Але тут ёсць такі момант-ты можаш перажываць, плакаць, сыходзіць у дэпрэсію, гэта сапраўды можа адбыцца. Але гэта ніяк не павінна ўплываць на працэс здымак. Ты здымаеш з адключанай галавой, альбо з уключанай галавой і абавязкова выключаным сэрцам. Праблемы будуць пазней - які здымак выбраць, што з ім рабіць, ці можаш ты яго публікаваць.

Ю:  Зыходзячы з уласнага вопыту, якія парады вы маглі б даць пачаткоўцу фатографу: з чаго пачаць, што трэба ведаць?

     С:  Мой вопыт - гэта мой вопыт, ты не можаш яго "ўзяць" і прайсці яшчэ раз і зрабіць тое ж. І ў гэтым уся прыгажосць фатаграфіі - у аўтарстве, суб'ектыўнасці, персанальнасці. Гэты індывідуальны вопыт і памкненне - ён і цікавы ў фатаграфіі. Калі ты маеш патрэбу і вобразнае мысленне ні на хвіліну не спыняецца і ёсць вялікае імкненне зняць і паказаць - ёсць шанец, што ты будзеш не адзіным гледачом сваіх практык. Зрэшты цяпер фатографы ўсе.

     Вядома, для таго, каб рабіць гэта канкурэнтна, патрэбныя веды -  культурны і візуальны бэкграўнд, ведаць асноўных аўтараў, ключавыя кадры. І чым болей ты даведаешся і бачыш. ў цябе перад вачыма. Для гэтага патрэбна прага новага - горада, у якім ты не быў, новых сітуацый і атачэння. Ты выступаеш у ролі даследчыка...

Ю:  На якіх фатографаў, digital-мастакоў - як у Беларусі, так і за мяжой, па-твойму варта было б звярнуць увагу?

     С:  Цэлы масіў аўтараў: Альфрэда Джаар, Майкл Вольф, Рафал Мілах - такая важная тройка на сёння.

інсталяцыі Альфредо Джаара

     Ёсць і тэарэтычная падрыхтоўка. Напрыклад да "Месяца фатаграфіі",я рыхтаваў інсталяцыю па працам  Х'юіта па сацыяльнай харэаграфіі. Трэба было знаёміцца з ёй на тэарэтычным узроўні, і ў гэтым адрозненне фатаграфіі ў газеце ці Інстаграме, ад галерэйных прац. Мэсэджы не такія гучныя, клікбэйт немагчымы, памежных меркаванняў шмат. Табе не прапаноўваюць канкрэтныя варыянты, табе проста кажуць што ўсё складаней альбо наадварот - прасцей.

Ю:  Напрыканцы, хацеў бы спытаць: наколькі я ведаю ты праводзіш персанальныя выставы, мерапрыемствы. Ці можам мы чакаць нешта падобнае ў бліжэйшую будучыню?

     С:  Да кастрычніка ідзе выстава ў Галерэі Ў у межах  "Месяца фатаграфіі" - там інсталяцыя, праца на аснове відэа - лічбавы праект. Пасля выстава паедзе ў Брэст. Рыхтую чаргову персанальны выставу.

     Праблема мастацтва на сённяшні момант - інстытуцыі, якія дыктуюць трэнды, павестку і тэмы. Вось пра гэта я хачу паразважаць у сваім праекце. Магчыма ён адбудзецца ў наступным годзе. Вялікі і зусім нечаканы праект. На дадзены момант задаволены як усё складваецца.

Автор статьи - Юрий Хлапонин